پلنگ ایرانی از شاخص ترین پستانداران ایران است که بخش بزرگی از جمعیت آن در ایران گزارش شده است و پراکندگی آن در کشور، به عوامل مختلفی نظیر عوامل اقلیمی و انسانی بستگی دارد. مطالعه ی زیستگاه این گونه به عنوان یک گونه کلیدی و موثر بر عملکرد اکوسیستم، از لحاظ حفاظتی دارای اهمیت زیادی است. طبق مطالعات پیشین، با وجود گستردگی رژیم غذایی پلنگ ایرانی، عواملی مانند تغییر کاربری اراضی، جمعیت طعمه های آن را در بسیاری از مناطق کاهش داده است. از طرفی، امروزه ابزارها و روش های متفاوت مدل سازی زیستگاه، نقش مهمی در مدیریت و حفاظت حیات وحش دارا می باشند. یکی از این روش ها، روش MaxEnt است که در این مطالعه، با استفاده از این روش و استفاده از متغیرهای پوشش زمین، توپوگرافی، اقلیمی و انسانی، مدل سازی جهت پیش بینی زیستگاه های مناسب پلنگ ایرانی، بز وحشی، گوسفند وحشی اوریال و گوسفند وحشی ارمنی به عنوان طعمه های مورد علاقه اش، انجام شد. نتایج حاصل از ارزیابی مدل ها با استفاده از شاخص جک نایف و منحنی های عکس العمل بیان گر این است که پلنگ ایرانی، بز وحشی، گوسفند وحشی اوریال و گوسفند وحشی در ایران، به فاصله از مناطق حفاظتی عکس العمل قابل توجهی نشان می دهند و فاصله گرفتن آن ها از مناطق حفاظتی، از مناسب بودن زیستگاهشان می کاهد. همچنین زیستگاه پلنگ ایرانی با سه طعمه مورد علاقه اش همپوشانی معناداری دارد و بیان گر اهمیت حضور بز وحشی، گوسفند وحشی اوریال و گوسفند وحشی ارمنی، در زیستگاه پلنگ ایرانی است.

امروزه تغییرات اقلیمی، خشکسالی، جزیره ای شدن زیستگاه ها از جمله عوامل بحرانی در تهدید و کاهش تنوع زیستی به شمار می آیند. علاوه بر بلایا و پدیده های طبیعی، فعالیت های با منشا انسانی از جمله مهم ترین عوامل جزیره ای شدن زیستگاه ها و قطع ارتباط جریان ژنی از طریق گذرگاه ها هستند. وجود گذرگاه های مطلوب و ایمن برای وحوش دارای مهاجرت بالفطره (ذاتی) و یا حیوانات بزرگ جثه و دارای قلمرو وسیع همانند قوچ و میش بسیار حیاتی است. این گونه ها باید بتوانند در قلمروهای شناخته شده خود جابجا شوند اما با حضور موانع متعدد فیزیکی یا ساخت و سازهای انسانی بیشتر آسیب می بینند. در صورت عدم تامین زیستگاه های مطلوب و پراکندگی اجباری گروه های جمعیتی قوچ و میش، به طور مسلم انزوای گروه های جمعیتی (در اثر فعالیت های انسانی) و در نتیجه قطع جریان ژنتیکی و کاهش تنوع زیستی در بلندمدت و در درجات بعدی تهدید و انقراض نسل گونه های شاخص به ویژه در راس هرم غذایی را شاهد خواهیم بود. در این پژوهش تعیین مطلوبیت و انتخاب لکه های زیستگاهی با روش وزن دهی و تلفیق چهار نقشه کاربری و پوشش اراضی، مدل رقومی فاصله از راه های دسترسی، مدل رقومی ارتفاع از سطح دریا و موقعیت های توپوگرافی درمحیط GIS انجام شد. سپس با اجرای مدل کمترین فاصله- هزینه، گذرگاه های بالقوه قوچ و میش با کمترین هزینه اکولوژیکی محاسبه شد. این گذرگاه ها در ادامه مورد بازدید میدانی قرار گرفته و از نظر تعارضات، کاربری های بهنگام، مسائل و واقعیات زمینی بازبینی و درنهایت تدقیق شدند. درپایان مسیر گذرگاه های تدقیق شده با ملاحظه ضرورت و اولویت اجرا در سه فاز بخش بندی و چک لیست اولویت بندی مراحل اجرا و شرح تمهیدات و تجهیزات لازم برای استقرار گذرگاه ها درمنطقه مطالعاتی ارائه شد.

در تحقیق حاضر مطالعه فیلوژنتیک جمعیت گوسفند وحشی تنگ صیاد (استان چهارمحال و بختیاری) وکرایی (استان خوزستان) با استفاده از 5 نشانگر ریزماهواره ای (BM6444, MCMA2, MCM63, LSCV38, OARAE129) در سال 1388 به مدت یکسال انجام شد. واکنش های PCR برای تمامی 5 نشانگر مورد مطالعه بخوبی انجام و هر نشانگر مورد بررسی قرار گرفت. در جمعیت گوسفند وحشی دو منطقه مورد مطالعه، نشانگرهای OARAE129, LSCV38, MCM63 انحراف بسیار معنی داری را از تعادل هاردی - واینبرگ نشان دادند و 60 درصد جایگاه ها پلی مورف که شامل 3 نشانگر LSCV38, MCM63, OARAE129 می باشد و 2 نشانگر BM6444، MCMA2 مونومورف بودند. پایین بودن میانگین تعداد آلل به ازای هر جایگاه (1.6 آلل) نشاندهنده پایین بودن سطح تنوع ژنتیکی در گوسفندان وحشی مورد نظر می باشد. برای محاسبه فاصله ژنتیکی بین دو جمعیت گوسفند وحشی از شاخص Nie (1978 و 1972) استفاده گردید که بر اساس آن جمعیت گوسفند وحشی منطقه تنگ صیاد و کرایی دارای تشابه ژنتیکی بالایی (0.5961) و (0.9771) و فاصله ژنتیکی پایینی (0.0392) و (0.0232) داشتند. بوجود سطح متوسط هتروزایگوسیته مشاهده شده نیز نشان دهنده خطری است که آینده و بقای این حیوان وحشی را تهدید می کند.

هدف: بررسی شباهت ها و ارتباط ژنتیکی ژرم لاین و نیز بیولوژی تولید مثلی گوسفند اهلی (Ovis aries) با گونه وحشی قمیشلو (Ovis orientalis Isphahanica) جهت انجام مطالعات پیشرفته تر از قبیل شبیه سازی بین گونه ای.مواد و روش ها: شش گوسفند وحشی و اهلی انتخاب و از نظر تهیه بیوپسی و بررسی کاریوتیپ، توانایی جفت گیری و باروری بین گونه ای مطالعه شدند.یافته ها: گوسفندان وحشی و اهلی، جمعیت کروموزومی یکسان (54=2n) داشتند و قادر به جفت گیری و ایجاد آبستنی موفق در گونه متقابل بودند. هیبریدهای حاصله (نر و ماده) از آمیزش قوچ وحشی، میش اهلی و نیز قوچ اهلی، میش وحشی جمعیت کروموزومی برابر با یکدیگر و والدین خود داشتند. ساختارهای تولید مثلی و نیز باروری طبیعی در افراد بالغ هر دو نوع هیبرید ثبت شد.نتیجه گیری: نتایج حاصله بیانگر ارتباط دودمانی تنگاتنگ بین گونه های اهلی و وحشی مورد مطالعه است و امکان استفاده از پتانسیل تولید مثلی گونه های اهلی در جهت حفظ خصوصیات ژنتیکی گوسفند وحشی قمیشلو از طریق شبیه سازی را قابل طرح می داند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

1تغییر اقلیم با تشدید تخریب زیستگاه ها و جابه جایی در پراکنش گونه ها، به یکی از مهم ترین چالش های پیش روی زیست شناسان حفاظت تبدیل شده است. گونه های کل وبز (Capra aegagrus) و قوچ ومیش (Ovis gmelini) از شاخص ترین علف خواران بزرگ جثه در ایران محسوب می شوند. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر پراکنش زیستگاه این دو گونه در استان فارس انجام شد. برای پیش بینی پراکنش کنونی و آینده (سال 2070) از مدل حداکثر آنتروپی (MaxEnt) و سناریوهای اقلیمی مختلف استفاده شد. نتایج نشان داد که متغیرهای فاصله از مناطق حفاظت شده و شیب به عنوان مهم ترین عوامل تأثیرگذار در پیش بینی مطلوبیت زیستگاه هر دو گونه می باشند. در شرایط کنونی، 15/56 درصد از محدوده برای کل وبز و 32/9 درصد برای قوچ ومیش به عنوان زیستگاه مطلوب شناسایی شد. پیش بینی ها نشان داد که تحت سناریوهای مختلف اقلیمی، زیستگاه مطلوب کل وبز تا حدود 62 درصد و زیستگاه قوچ ومیش تا 64 درصد کاهش می یابد. همچنین، از کل محدوده مناطق تحت مدیریت حال حاضر در استان، 75/16 درصد زیستگاه مطلوب قوچ ومیش و 48/71 درصد آن زیستگاه مطلوب کل وبز است. نتایج این مطالعه بر ضرورت حفاظت و مدیریت زیستگاه ها با توجه به تأثیرات پیش بینی شده تغییر اقلیم تأکید دارد.